ZOONOZE KAO VEKTORSKE ZARAZNE BOLESTI

Boravak u prirodi, iako ga lekari preporučuju, nosi sa sobom i određene rizike, između ostalog i rizik izlaganja vektorskim zaraznim bolestima. 

 Vektorske zarazne bolesti su bolesti čiji uzročnik (bakterija, virus, rikecija, parazit) izvesno vreme, pre nego što dospe u svog domaćina, provede u vektoru (komarac, krpelj i različite druge vrste insekata). Nakon takozvanog spoljašnjeg perioda inkubacije (vreme neophodno da vektor postane zarazan), vektor prenosi uzročnika zaraznih bolesti na osetljivog domaćina (čovek, životinja) ubodom/ujedom. Inficirani vektori najčešće doživotno prenose uzročnika. 

Vektori su organizmi koji nemaju mehanizme za održavanje telesne toplote, pa direktno zavise od spoljašnje temperature. Odgovarajuća temperatura i vlažnost vazduha su osnovni preduslov za razvoj jaja i larvi insekata u odrasle jedinke, tako da u uslovima visoke temperature i velike vlažnosti njihov broj može da poraste i za nekoliko puta. 
Vektorske zarazne bolesti imaju sezonski karakter, jer zbog načina prenošenja zavise od aktivnosti vektora, pa se u našoj zemlji pojavljuju od proleća do jeseni. 

Mnoge vektorske zarazne bolesti imaju endemski karakter, što znači da su odomaćene na određenom području na kojem postoje povoljni uslovi za održavanje uzročnika bolesti zbog prisustva odgovarajućih rezervoara zaraze (najčešće različite vrste sitnih divljih životinja) i vektora.

Vektorske zarazne bolesti imaju sezonski karakter koji zavisi od:

•	biološkog ciklusa vektora (ritam ishrane, hibernacija i dr),
•	aktivnosti čoveka (sezona poljskih radova, kampovanje itd),
•	ekoloških uslova (kišne ili sušne godine, toplija ili hladnija leta i dr)

U Srbiji vektorske zarazne bolesti se pojavljuju od proleća do jeseni.

Uzročnici bolesti
•	Virusi
•	Rikecije
•	Borelija
•	Bakterije
•	Protozoe

Isključivo vektorima prenose se:

Pegavi tifus, povratni tifus, malarijara, žuta groznica, denge i papataća groznica.

Vektorima i drugim načinom prenose se:

Q groznica, tularemija, kuga, hemoragične groznice, krpeljni meningoencefalitis i kuga.

Uloga vektora u prenošenju zaraze

Vektori mogu imati mehaničku i biološku ulogu u prenošenju zaraznih bolesti.

Mehanička uloga je sposobnost da vektor prenosi uzročnika zarazne bolesti na svojim spoljnim površinama tela (nožice, krilca, rilica) sa jednog mesta na drugo. U ovakvom vektoru se uzročnik ne razmnožava niti prolazi kroz neki stadijum razvoja. Infekcija se ostvaruje nakon kontaminacije površine kože izbačenim ekskretom vektora koji potom novi domaćin trljanjem ili češanja preko mikropovreda unese u svoj organizam (vaši, buve).

Biološku ulogu u prenošenju infekcije imaju samo vektori koji posle uboda sišu krv i tako unose u sebe mikroorganizme (npr malarije, žute groznice, denge, papataća groznica, filarijaze). Prenošenje uzročnika zarazne bolesti sa biološkog vektora na osetljivu osobu se ostvaruje inokulacijom koja podrazumeva ubacivanje sadržaja pljuvačnih žlezda vektora ubodom u kožu novog domaćina (komarac, krpelj).

BOLESTI KOJE PRENOSE KRPELJI

Krpelji su zglavkari koji svojim ubodom na čoveka mogu da prenesu određene zarazne bolesti kao što su Lajmska bolest, krpeljski meningo-encefalitis, Krimska- Kongo hemoragijska groznica, erlihioza, bruceloza, leptospiroza. Na sreću, nisu svi krpelji zaraženi mikroorganizmima koji su patogeni za čoveka. 
Krpelji borave na šumovitim područjima i na neobrađenoj vegetaciji, ali i uz polja, u baštama, živim ogradama i slično. Prisutni su od ranog proleća do kasne jeseni, a najaktivniji su u maju i junu. Hrane se krvlju ljudi i mnogih  životinja, a ukoliko su zaraženi, prenose uzročnika zarazne bolesti vreme hranjenja. 
Krpelj mora da bude prisutan na koži bar 48 sati da bi došlo do sigurne inokulacije prouzrokovača. 

LAJMSKA BOLEST - BORELIOZA
Lajmsku bolest izaziva bakterija iz grupe spiroheta, Borrelia Burgdorferi, a prenosi je određena vrsta iksodidnih krpelja (Ixodes ricinus), koji se ubodom fiksira za kožu i prenosi infekciju. Oboljenje je sistemsko, znači, napada ceo organizam, posebno kožu, nervni sistem, zglobove i srce. Lajmska bolest otkrivena je 1975. godine u gradu Lajm, u Konektikatu, a u našoj zemlji otkrivena je aprila meseca 1987. godine na području Beograda. 

Simptomi bolesti počinju nedelju do mesec dana nakon ujeda krpelja. Prvi znak je crvenilo oko mesta uboda (Erythema migrans - EM, u narodu poznat kao „bivolje oko"), koja se javlja kod oko 80% zaraženih osoba. Da bi imala dijagnostički značaj, promena mora da ima promer od najmanje 5 cm. Promena na koži ne boli i ne svrbi, pa može da prođe neprimećeno. Može da bude praćena pojavom simptoma sličnih gripu (glavobolja, groznica, malaksalost, bolovi u zglobovima), koji traju nekoliko nedelja ukoliko se osoba ne javi lekaru koji će odrediti antibiotsku terapiju. Ozbiljnije komplikacije se javljaju nedeljama i mesecima nakon ujeda krpelja, u vidu simptoma od strane centralnog nervnog i kardiovaskularnog sistema, artritisa i kožnih manifestacija. 

Bolest može poprimiti hroničan tok, ukoliko se ne prepozna i ne leči na vreme. Pacijenti nakon sprovedenog lečenja borelioze mogu da imaju nespecifične tegobe (glavobolja, umor, bolovi u mišićima i zglobovima i slično), koje obično traju više meseci, nekada i godinama.

Erythema migrans

Mada se Lajmska bolest može lečiti, najbolji način prevencije Lajmske bolesti je sprečiti ubod krpelja.

Krpelji se uglavnom nalaze na niskoj vegetaciji, do visine od jednog metra, a svojim usnim delom se zakače na životinje i ljude koji tuda prolaze. Sisaju krv 2 do 7 dana pre nego što ponovo padnu na vegetaciju. Rizik od infekcije je veći što je boravak krpelja na telu duži. Ubod insekta je bezbolan, a mesto uboda ne boli i ne svrbi.
KRPELЈSKI  MENINGOENCEFALITIS 

        Krpeljski meningoencefalitis je virusno oboljenje rasprostranjeno u području srednje i istočne Evrope i Azije, koje se prenosi putem zaraženih krpelja (kao i Lajmska bolest). Bolest se javlja endemski, odnosno samo u prirodnim aktivnim žarištima u kojima postoje prirodni rezervoari virusa (šumski glodari, jež, krtica), i njihovi prenosioci (krpelji). Krpelj može da bude zaražen u svim stadijumima svog životnog ciklusa, i doživotni je nosilac virusa krpeljskog meningoencefalitisa, koji se u njemu razmnožava i prenosi transovarijalno sa jedne na drugu generaciju krpelja. 

        Bolest se najčešće javlja u Baltičkim državama, Sloveniji i Ruskoj federaciji, a zatim u Češkoj Republici, Nemačkoj, Mađarskoj, Poljskoj, Švedskoj i Švajcarskoj.

	Rasprostranjenost krpeljskog meningoencefalitisa
Osnovni put prenosa je ubod zaraženog krpelja, pri čemu je rizik od infekcije veći što je boravak krpelja na telu duži. U endemskim područjima do zaražavanja može doći i kao posledica konzumiranja nepasterizovanog mleka i mlečnih proizvoda poreklom od zaraženih životinja (koze, ovce krave). Ne prenosi se sa čoveka na čoveka.

Većina zaraženih osoba nema simptome oboljenja. Klasična klinička slika podrazumeva bifazni tok bolesti. Prva faza bolesti javlja se 7 do 14 dana nakon uboda zaraženog krpelja u vidu kratkotrajnog febrilnog oboljenja nalik gripu, što traje oko nedelju dana. Sledi period poboljšanja kliničke slike, odnosno period latencije u trajanju od 4 do 10 dana. Druga faza je meningoencefalitična faza koja se razvija kod manjeg broja obolelih. Uz opšte simptome infekcije (povišena temperatura, glavobolja, bolovi u mišićima) javljaju se znaci zahvaćenosti  centralnog nervnog sistema, odnosno zapaljenja moždanica - kočenje vrata, povraćanje, intenzivne glavobolje. Ređe dolazi do zapaljenja mozga sa specifičnim znacima: vrtoglavica, pospanost, tremor, paraliza mišića. U slučaju pojave ovih simptoma neophodna je hospitalizacija. Ipak, kod najvećeg broja obolelih registruje se blaga klinička slika. 
KRIMSKA-KONGO HEMORAGIJSKA GROZNICA 

         Krimska-Kongo hemoragijska groznica (KKHG) je akutno virusno prirodno- žarišno oboljenje. Prvi put je opisana na Krimu u 1944, a prepoznata kao entitet 1969. godine u Kongu. Prenosi se krpeljima (ubodom ili kontaktom preko kože, ako ga čovek ubije i pri tome utrlja u kožu) i putem krvi. Vrsta krpelja (iksoidni krpelj) koja prenosi virus živi u određenim područjima, tzv. prirodnim žarištima. Virus se može preneti sa čoveka na čoveka direktnim kontaktom sa krvlju ili izlučevinama obolele osobe. 
          Primarni rezervoar zaraze su divlji sisari, ptice i iksoidni krpelji, mada je virus pronađen i kod lisice, vuka, ježa, šumskog i slepog miša, svih domaćih životinja. Krpelji se inficiraju preko životinja i ostaju doživotno zaraženi. 
         Bolest se najčešće javlja u zemljama bivšeg SSSR-a (Rusija, Uzbekistan, Turkmenija, Kirgizija), znatno ređe u Africi (Kongo, Uganda, Nigerija, Kenija) i Evropi (Bugarska, Crna Gora, Bosna i Hercegovina, Makedonija, Kosovo i Metohija, Albanija). Osim u republikama bivšeg SSSR-a, u Aziji je bolest zabeležena u Iranu, Iraku, Pakistanu, zapadnoj Kini, Arabijskom poluostrvu. Na Kosovu i Metohiji se nalazi prirodno žarište Krimske-Kongo hemoragijske groznice, koja se na tom području registruje svake godine (opštine Orahovac, Mališeva).
       Period od momenta zaražavanja do pojave simptoma može trajati od jednog do 14 dana, ali prosečno iznosi 5 do 7 dana. Prvi znaci bolesti nastaju naglo, sa visokom temperaturom, jezom, teškim opštim stanjem, malaksalošću, razdražljivošću, glavoboljom, jakim bolovima u ekstremitetima i u predelu bubrega. Povremeno mogu da se jave povraćanje, bolovi u trbuhu i proliv. Javlja se crvenilo lica i grudi. Kliničku sliku karakteriše izražen hemoragijski sindrom u vidu krvarenja iz nosa i uterusa, u sluznici usne duplje, želuca, creva. Letalitet iznosi i do 50%.

MERE PREVENCIJE BOLESTI KOJE SE PRENOSE KRPELЈIMA 

Mere lične zaštite od uboda krpelja 
•	izbegavati staništa krpelja (visoka trava, bujno zelenilo parkova, livade, šume) 
•	pri boravku u prirodi, koristiti repelente (sredstva protiv uboda insekata), koji 
štite više sati 
•	nositi svetlu odeću koja pokriva ruke i noge 
•	nakon boravka u prirodi izvršiti inspekciju kože 
•	imati na umu da se krpelj može doneti i na odeći i na kućnim ljubimcima 

Kako postupati ukoliko je došlo do ujeda krpelja? 
•	važno je javiti se lekaru u toku prva 24 sata  ne treba stavljati nikakva hemijska sredstva (etar, alkohol, benzin) 
•	ne treba pokušavati samostalno vađenje krpelja jer se pritiskom i gnječenjem mesta 
uboda krpelj može raskomadati, a rilica otići još dublje 
•	u svakoj zdravstvenoj ustanovi, obučeno osoblje će krpelja izvaditi u celosti,                   uz dezinfekciju mesta intervencije 
•	veoma je važno lekaru dati osnovne epidemiološke podatke o ubodu krpelja                  (na primer o mestu gde je osoba boravila u prirodi jer postoji mogućnost da se radi o 
endemskom području)   

       Osobe koje su zbog svog zanimanja potencijalno izložene riziku zaražavanja virusom Krimske-Kongo hemoragijske groznice, kao što su stočari, zemljoradnici, radnici u klanici, pri radu sa životinjama treba da nose odgovarajuću zaštitnu odeću i rukavice. Zdravstveni radnici takođe treba da nose zaštitna odela, rukavice, naočare i maske. Poseban oprez neophodan je pri kontaktu sa krvlju bolesnika (vađenje krvi, davanje infuzija, transfuzija, obdukcija). Postekspoziciona zaštita, odnosno zaštita nakon izlaganja potencijalno zaraženoj krvi ili izlučevinama, sprovodi se davanjem imunoglobulina (gotovih antitela protiv KKHG). 

       Za prevenciju krpeljskog meningoencefalitisa postoji mogućnost specifične zaštite u vidu vakcine protiv krpeljskog meningoencefalitisa. Ovakav vid zaštite preporučuje se profesionalno eksponiranim licima i licima u područjima koja su endemska za krpеljski meningoencefalitis. Visok obuhvat vakcinacijom u Austriji doveo je do znatnog smanjenja broja obolelih u humanoj populaciji.

Prikaz slučaja:
Devojčica starosti 2,5 godine dolazi u pratnji majke na pregled 3.10.2013. godine radi crvenila koje se pojavljuje unatrag nekoliko nedelja na koži desnog obraza i desne ušne školjke. Crvenilo je povremeno jače, a povremeno manje izraženo. Nema drugih tegoba kao što su svrb, pečenje i slično.
Anamnestički se ne saznaje da je bilo uboda krpelja. Je деvojčica je inače zdrava. Alergije u devojčice majka negira. Devojčica živi u blizini šume.
Kliničkim pregledom nađe se na desnom obrazu nešto teleangiektazija, eritem ivice ušne resice desno, ne nalazi se induracija. 
S obzirom da se postavila sumnja na Erythema migrans učinjena je serologija na Borelliu burgdorferi .
Nalaz serologije (EIA) na Borelliu burgdorferi: IgM neg., IgG poz. 0,36.
S obzirom na duže trajanje tegoba i nalaz serologije te na oskudni klinički nalaz devojčica je upućena dermatologu koji je preporučio napraviti potvrdni test na Borelliu burgdorferi u serološkoj laboratoriji .

Kontrola 30.10.2013. Potpuna regresija eritema obraza, perzistira edem i eritem ivice ušne resice desno. Nalaz IIF Borelia burgdorferi: IgM negativan, IgG pozitivan titar 1:256
Mišljenje dermatologa:
S obzirom na prisutne kožne promjene dolazi u obzir terapija azitromicin sirupom po shemi: 1 dan 20 mg/kg, potom 4 dana 10 mg/kg. Prethodno se preporučuje napraviti još Western blot test na Boreliu burgdorferi . Dalja terapija prema nalazu Western blota na B. burgdorferi.

Kontrola 22.11.2013. Dobra regresija crvenila ušne resice, sada ivično diskretan eritem. U terapiji azitromicin sirupom devojčica je prva dva dana povraćala. Nuspojava je prijavljena. Nalaz serologije na Boreliju burgdorferi: CLIA metoda IgM negativno, IgG pozitivno 41,3 AU/ml; WB metoda: B.burgdorferi IgG WB granično.
Infektolog preporučuje terapiju amoksicilinom 20 mg/kg svakih 8 sati kroz 14 dana; kontrola serologije na B. burgdorferi za 2 meseca.

Kontrola 12.3.2014. Potpuna regresija promjena na desnoj uški. Kontrolni nalaz serologije na B. burgdorferi: CLIA metoda: IgM negativan, IgG granično 12,9 AU/ml; WB metoda: negativno.

GRINJE
Grinje su paraziti iz tipa zglavkara koji žive u ljudskom okruženju, na posteljini, tepisima i drugim vlaknastim materijalima. Jedu perut i druge izumrle ćelije kože, kao i razne druge organske materije.
Delimično svarena hrana i fekalije grinja su jedan od najznačajnijih uzroka alergija i jedino polen je češći uzrok alergije od grinja. Enzim DerP1, koji se nalazi u fekalijama grinja, je vrlo čest uzrok alergijskih reakcija. Takođe hitinsko telo grinje, i čestice kutikule koje ona tokom rasta odbacuje su jak alergen.

Udisanje grinja, njihovih fekalija i enzima može prouzrokovati i astmu, rinitis, konjuktivitis i zapaljenje kože (dermatitis).

Duža izloženost kože proteinima nakupljenim u ekskrementima grinja može da naruši odbrambeni sistem kože i omogući ulazak alergena i iritanata, što vodi ka zapaljenjima i svrabu kože ili pruritisu. 

VAŠI
        Vaši (Phthiraptera) su red insekata, koji obuhvata sekundarno beskrilne predstavnike, koji žive kao obligatni ektoparaziti ptica i sisara. Red vaši, perojeda i dlakojeda broji preko 4900 vrsta, od kojih se 3 smatraju prenosiocima zaraznih bolesti.

        Među sisarima, vaši ne parazitiraju kljunare i ehidne, pojedine torbare (redove Microbiotheria i Notoryctemorhpia), slepe miševe, kitove, morske krave i ljuskavce. Jaja vaši nazivaju se gnjide.

BUVE
        Buve su beskrilni insekti koji lako pobegnu skokom koji je mnogo puta veći od njihove telesne dužine. Za vreme larvnog života hrane se otpacima koji trule, a kada odrastu sišu krv ptica i sisara, uključujući i čoveka. Larve buva mogu da žive u pukotinama prljavih podova, i imaju sposobnost prilagođavanja na različite domaćine u okviru sisara. Poznato je preko 2.000 vrsta buva.

       Buve kao vektor mogu da prenose zarazne bolesti na čoveka (npr. bakterije kuge). Najstrašnija pandemija kuge poznata kao crna smrt, vladala je Evropom u 14. veku, i usmrtila je skoro četvrtinu tadašnjeg stanovništva kontinenta. Kugu je prenosio ovaj insekt dugačak samo 1,8 mm. 

MUVE
         Muve u širem značenju reči su veoma rasprostranjeni insekti koji pripadaju podredu Brachycera i česti su u blizini ljudskih naselja. Prema građi u ulozi usnog aparata muve se dele na dve grupe:
         Muve koje sišu krv i imaju usni aparat za bodenje i sisanje; u ovu grupu spadaju porodice: Stomoxydae i Glossinidae
 
          Muve čiji je usni aparat prilagođen za lizanje pa ne sišu krv, a pripadaju im, između ostalih, porodice: Muscidae i Calliphoridae.

           Prenosilac je velikog broja uzročnika oboljenja. Kućna, domaća muva obuhvata preko 4000 vrsta. Najviše je ima za vreme letnjih meseci.  Takođe, i ona je prenosilac velikog broja uzročnika raznih oboljenja. Obe grupe koriste podesnu podlogu za polaganje svojih jaja.   To se pre svega misli na stajsko đubrivo, smetlišta, otpacima u domaćinstvu, ostacima hrane za stoku, balezi, otpaci biljnog i životinjskog porekla. Pošto se zadržavaju na raznim nehigijenskim mestima, svojim usnim aparatom i stopalima prenose mikroorganizme koji mogu dovesti do pojave mastitisa, konjuktivitisa i drugih infekcija.

BOLESTI KOJE SE PRENOSE KOMARCIMA

               Klimatske promene u vidu povećanja prosečnih vrednosti temperature i promene količine padavina uveliko utiču na pojavu, rasprostranjenost i sezonske varijacije vektorskih zaraznih bolesti, naročito bolesti koje prenose komarci (groznica Zapadnog Nila, malarija, žuta groznica, denga, čikungunja groznica). Procenjuje se da svako povećanje temperature vazduha za 0,1 stepen Celzijusa širi stanište komaraca i do 150 kilometara u pravcu severne geografske širine zemljine kugle.

GROZNICA ZAPADNOG NILA 

      Groznica Zapadnog Nila je potencijalno teško oboljenje koje se prenosi ubodom zaraženog komarca iz roda Culex (takozvani kućni komarac).
Uzročnik je virus groznice Zapadnog Nila, koji je prvi put izolovan i identifikovan u oblasti Zapadni Nil u Ugandi 1937. godine. Danas je ovaj virus najrasprostranjeniji arbovirus (virus koji se prenosi artropodama, odnosno insektima) na svetu. Rezervoar zaraze su ptice (uglavnom gavrani i čavke). Simptomi bolesti javljaju se 3-14 dana nakon uboda zaraženog komarca. Kod oko 80% inficiranih osoba ovo oboljenje protiče bez simptoma. Oko 20% zaraženih osoba ima blagu kliničku sliku u vidu groznice, glavobolje, mučnine, povraćanja. Obično pomenuti simptomi prolaze u roku od par dana, mada su zabeleženi slučajevi kada je oboljenje trajalo i više nedelja. 
Kod jednog obolelog na 150 inficiranih dolazi do razvoja teške kliničke slike, odnosno neuroinvazivnog oblika bolesti (upala moždanica i/ili mozga). Osobe iznad 50 godina starosti imaju veći rizik od nastanka težeg oblika bolesti. Od životinja najčešće obolevaju konji. Bolest se sa zaraženih ljudi i konja ne širi dalje, već isključivo ujedom inficiranog komarca.

MALARIJA 

             Malarija je drevna bolest poreklom iz Afrike, čijeg uzročnika prenosi ženka komarca iz roda Anopheles. Rasprostranjena je u mnogim tropskim i subtropskim zemljama. Posle II svetskog rata, zahvaljujući međunarodnoj saradnji i Svetskoj zdravstvenoj organizaciji, malarija je iskorenjena u evropskim zemljama. Poslednji autohtoni (odomaćeni) slučaj malarije u našoj zemlji zabeležen je 1964. godine u Kraljevu. Danas se na području naše zemlje registruju isključivo slučajevi importovane (uvezene) malarije. Izraz importovana (uvezena) malarija znači da je osoba koja živi u Srbiji izvesno vreme boravila (najčešće na radu) u zemljama sa endemskom (odomaćenom) malarijom, gde se i zarazila. Kod nas se godišnje registruje prosečno 10 do 15 ovakvih slučajeva malarije.

ŽUTA GROZNICA 

Transmisivna prirodnožarišna infekcija, akutna antropozoonoza 
Uzročnik: - virus žute groznice, flavi virus iz familije Togaviridae
Vektori: - komarci Aedes aegipty  u gradskoj sredini i šumskih komarac roda Haemagogus Aedes
Rasprostranjenost: tropskim regionima Afrike, delovima Centralne i Južne Amerike 

Sinantropni tip infekcije je uglavnom bolest majmuna, prenosi se preko zaraženih komaraca u tropskim prašumama. Humane infekcije nastaju preko uboda komaraca koji su se prethodno hranili krvlju zaraženih majmuna. 
Gradski tip žute groznice je najčešći uzrok obolevanja od žute groznice i nastanka epidemija 
Inkubacija:  3–6, ređe 9–10 dana 

Period zaraznosti: u toku prvih 3–5 dana bolesti, pre pojave febrilnosti  

Kliničko ispoljavanje

•	razvoj tri stadijuma, od lakših oblika febrilne bolesti do teških oblika hepatitis i hemoragijske groznice, praćenih ikterusom
•	simptomi teške infekcije: visoka temperatura, jeza, glavobolja, mijalgije, povraćanje, bol u leđima, kratka remisija i pojava simptoma teške forme  bolesti sa  razvojem stanja šoka, krvarenjem i insuficijencijom bubrega i jetre

Diferencijalna dijagnoza – sve vrste VHG, akutni virusni hepatitis, leptospiroza, malarija
Mortalitet: od 15% do više od 50% 

DENGA GROZNICA

Denga groznica (DG) najčešća virusna infekcija koju prenose komaraci, svake godine u svetu – oko 100 miliona infekcija i 25.000 smrtnih slučajeva 
Uzročnik: - flavivirusi, 4 opisana serotipa familija Togavirida
Vektor:      - virus Denge na ljude prenose komarci:
	       - Aedes aegypti (invazivna, domaća vrsta poreklom iz  Afrike sa distribucijom u tropske i subtropske regione širom sveta) 
	       - Aedes albopictus (poreklom iz Azije) 
Rezervoar:  - u tropskim urbanim sredinama ciklus čovek-komarac,
                   - u Jugoistočnoj Aziji i Zapadnoj Africi ciklus majmun-komarac-čovek
Put prenosa: - ubod zaraženog komarca, nema interhumanog prenosa

Rasprostranjenost: tropski i subtropski region, uključujući indonežanski arhipelag, severoistočnu Australiju, Južnu i Centralnu Ameriku, jugoistočnu Aziju i subsaharsku Afriku
Bolest se javlja sporadično i u manjim epidemijama. Obolevaju najčešće deca, a među odraslim osobama žene
Inkubacija: 4–15 dana, prosečno 6 

Period zaraznosti:  neposredno pre početka pa do kraja febrilnosti (6–7 dana) komarci      
                     postaju zarazni 8–12 dana od hranjenja krvlju viremične osobe.

Kliničko ispoljavanje
* Najčešće kao infekcija slična gripu 
* Denga hemoragijska groznica i Denga šok sindrom: teže manifestacije, javljaju kod osoba koje su prethodno bile zaražene drugim denga serotipom

Simptomi i znaci: 
* klasična Denga groznica: visoka temperatura, groznica, osip, jaka glavobolja, 
  jeza, bolovi u mišićima i zglobovima
* teže manifestacije bolesti: razdražljivost, nemir, pojačano znojenje, nakon čega sledi stanje šoka i krvarenja iz nosa, GIT i pluća 

Diferencijalna dijagnoza – VHG, sepsa, trbušni tifus, trombocitopenična purpur

MERE LIČNE ZAŠTITE 

         Najlakši i najefikasniji način prevencije navedenih bolesti je sprečiti ubod  komarca. U tom smislu preporučuje se: 
•	Izbegavanje područja sa velikim brojem insekata, kao što su šume i močvare. 
•	Smanjenje broja komaraca na otvorenom gde se radi, igra ili boravi, što se  postiže isušivanjem izvora stajaće vode. Na taj način smanjuje se broj mesta na  koje komarci mogu da polože svoja jaja. Najmanje jednom nedeljno treba isprazniti vodu iz saksija za cveće, posuda za hranu i vodu za kućne ljubimce, kanti, buradi i limenki. Ukloniti odbačene gume i druge predmete koji mogu da prikupljaju vodu.  
•	Po mogućstvu boravak u klimatizovanim prostorima, jer je broj insekata u  takvim uslovima značajno smanjen. 
•	Upotreba repelenata na otkrivenim delovima tela prilikom boravka na  otvorenom. 
•	Nošenje odeće koja pokriva noge i ruke. Preporučljivo je da odeća bude  komotna, jer komarci mogu da ubodu kroz pripijenu odeću. 
•	Izbegavanje boravka na otvorenom u vreme perioda najintenzivnije aktivnosti  komaraca - u sumrak i u zoru. 
•	Upotreba zaštitne mreže protiv komaraca na prozorima i oko kreveta. 
•	Upotreba električnih aparata koji ispuštaju sredstvo za uništavanje  komaraca                u zatvorenom prostoru. 
•	U slučaju putovanja u inostranstvo, pogotovo ako se radi o tropskom  i  subtropskom području, obavezno se pridržavati svih navedenih mera  prevencije koje podrazumevaju i preventivno uzimanje lekova  (hemioprofilaksa) pre odlaska, tokom boravka i po povratku iz malaričnih područja (područja u kojima postoji rizik od prenošenja malarije). 
•	U slučaju pojave bilo kakvih simptoma bolesti po povratku sa putovanja, odmah  se javiti izabranom lekaru i navesti podatak o putovanju i eventualnom ubodu komarca ili drugih insekata.

BOLESTI KOJE PRENOSE MIŠEVI

         Mišoliki glodari, a kod nas su najpoznatiji kućni miš, sivi i crni pacov, oduvek su poznati kao štetočine i prenositelji zaraznih bolesti. Izazivaju gađenje, uništavaju useve i hranu, stalnim glodanjem uništavaju električne, vodovodne i ostale instalacije. Stalni su pratitelj čoveka; u njegovoj okolini nalaze obilje hrane i skloništa. Prilagođeni su najrazličitoj hrani. 
  
        Kao sklonište im služe teško dostupna mesta, poput kanalizacije, tavana, sitnih rupa teško dostupna čišćenju i pregledu. Čoveku posebno prilaze kada nastupi zimski period, kad sklonište mogu potražiti u kući i njenoj okolini.

Bolesti koje prenose
        Širom Sveta postoji preko 35 zaraznih bolesti u čiji prenos su uključeni glodari. Bakterije zaraznih bolesti koje izlučuju glodari se mogu širiti:
•	pluvačkom putem ugriza, 
•	preko hrane i vode koja je zagađena mišjim izlučevinama, 
•	kupanjem u vodi koja na isti način zagađena, 
•	ili udisanjem vazduha zagađenog s prašinom u kojem se nalaze mišje izlučevine 
•	preko mišjih parazita buva, krpelja, vaši koji zarazu s miša mogu preneti na čoveka 
         Najpoznatije bolesti koje se prenose direktno s glodara na čoveka su: leptospiroza, hemoragična groznica s bubrežnim sindromom, limfocitni horiomeningitis, sodoku groznica, salmoneloze, tularemija, kuga… 

  Posredstvom njihovih parazita se prenose babezioza, lajšmanioza, lajmska bolest, murini tifus, rikecijske boginje, povratna groznica, humana erlihioza …

LASA GROZNICA 

Prvi put opisana 1969, infekcija se javlja u zapadnoj Africi, nosi ime po gradu u Nigeriji,  gde su registrovani prvi slučajevi obolevanja.
Uzročnik:    - Lasa Arena virus, porodice Arenaviridae 		 
Rezervoar:  - “Multimamate pacov” rod Mastomis, uobičajeni seoski glodar i domaćin   
                       virusa
Put prenosa:   
•	aerosolima ili direktnim kontaktom sa urinom i fecesom zaraženih glodara kroz oštećenu kožu (posekotine i rane), udisanjem infektivnih čestica, konzumiranjem hrane koja je kontaminirana sekretima glodara 
•	sa čoveka na čoveka kontaktom sa zaraženom krvlju, tkivima, sekretima i izlučevinama, ali ne uobičajenim kontaktom koža na kožu 
•	ubodne rane u toku intervencije sa potencijalom za širenje u bolničkoj sredini, praćeno visokom smrtnošću
Rasprostranjenost:  endemična u delovima zapadne Afrike (Nigeria, Liberia,  Siera Leone i Gvineja) godišnje oboli 300.000–500.000 ljudi, umre oko 5000...
Period inkubacije: 1–3 nedelje 

Zaraznost: u akutnoj febrilnoj fazi kada je virus prisutan u ždrelu, do 9 nedelja od  početka bolesti (izlučivanje urinom)

Kliničko ispoljavanje: 
•	postepen tok bolesti
•	oko 80% zaraženih bez vidljivih simptoma (subkliničko ispoljavanje)
•	u epidemijama smrtnosti do 50%
Simptomi i znaci: groznica, gušobolja, retrosternalni bol, bolovi u trbuhu, leđima, kašalj, 
                  povraćanje. 
U drugoj nedelji bolesti: vezikulozni enantem na sluzokoži nepca sa pojavom znakova  hemoragijskog sindroma ( krvavi proliv, konjunktivitis, krvarenje iz sluzokoža, krvarenja  iz nosa i digestivnog sistema).
Kod težih oblika moguća je pojava oligurije i anurije i neuroloških simptoma (gubitak  sluha, tremor, encefalitis)
Diferencijalna dijagnoza: sve hemoragijske groznice, Rift Valley HG, Q groznica,  ornitoza, psitakoza, toksoplazmoza, rikecioze.
Pre pojave krvarenja bolest liči na trbušni tifus i paratifus.

BOLEST KOJU PRENOSE PTICE
HLAMIDOZA / PSITAKOZA
       To je oboljenje koje u prvom redu zahvata ptice. Čovek se može zaraziti, ali je kod ljudi oboljenje sporadičnog karaktera, kada se prenosi sa zaražene ptice na čoveka. Uzročnik oboljenja je Chlamydia psittaci. Psitakoza (kako se naziva oboljenje kod ljudi) je zoonoza koja zahvata prvenstveno ptice i to papagaje, golubove i kanarince kod kojih infekcija često prolazi neprimećeno. Najčešće oboljevaju ljudi koji rade sa pticama, na farmama, veterinari, prodavci kućnih ljubimaca i sl. Infekcija se prenosi na ljude udisanjem čestica prašine pomešanih sa osušenim česticama izmeta zaraženih ptica. Epidemijski oblik bolesti može da nastane u porodicama koje imaju novonabavljenu pticu, kao kućnog ljubimca. Oboljevaju češće odrasle osobe, a deca retko. Teži oblici bolesti vezani su za zaražene papagaje, dok je oblik bolesti koji se prenese na čoveka sa drugih ptica, znatno blaži.	
     Kod čoveka, za razliku od ptica, najčešće su zahvaćena pluća sa slikom atipičnog zapaljenja pluća i oštećenjima na jetri i slezeni. Inkubacija bolesti kod ljudi, tj. period od infekcije do pojave kliničkih simptoma, traje oko 10 dana. Odrasle osobe obolevaju češće od dece, muškarci češće od žena, kao što je i češća pojava bolesti tokom zime nego u ostalim godišnjim dobima. Češći su  lakši i srednje teški oblici bolesti koji imaju simptome slične influenci (gripu), sa temperaturom 39 do 40 stepeni C. Osim toga, javljaju se i nespecifični simptomi - glavobolja, bol u mišićima, bolovi u zglobovima,   opšte loše stanje, malaksalost. Potom sledi karakteristična slika upale pluća s kašljem i teškim disanjem. Zapaljenje pluća može da prati pojava sukrvičastog iscedka. Kod težih oblika može da se javi i teška hipoksija (manjak kiseonika u krvi), uz poremećaje svesti. Klinička slika je teža kod starijih i slabijih bolesnika, dok kod mlađih osoba prolazi pod lakšom kliničkom slikom. Bolest traje oko 2 - 3 nedelje.
  Stres je predisponirajući faktor u nastanku oboljenja. Uzroci stresa su najčešće: prenatrpanost i loši higijenski uslovi, zatim, deficitarna ishrana, dugotrajan transport, prolongirano leženje jaja. Kao što je to i sa mnogim drugim bolestima ptica, kućnih ljubimaca, ako se drže u dobrom stanju i higijenskim uslovima, sa minimalnim stresom, verovatnoća da se pojavi i hlamidioza je svedena na minimum. 
      Ljudi se, kao i ptice, leče antibioticima. Ako se obolela osoba zarazila od nekontrolisanog kućnog ljubimca, treba pregledati i ostale ukućane, jer bolest u mnogih osoba može biti prikrivenog oblika. Nije poznat prenos uzročnika s čoveka na čoveka.

BOLEST KOJU PRENOSE PUŽEVI
          Shistosomoza je parazitarna bolest koju prenose puževi u kojima živi parazit shisostoma u slatkoj vodi, koji pak otpuštaju veliku količinu ličinki koje plutaju u toj vodi,  a one mogu ući kroz neoštećenu kožu u ljudsko telo.
          
         Svako kupanje u zaraženoj slatkoj vodi (reke i jezera) u područjima gde ima te bolesti može biti opasno. Bolest je raširena u tropskim i suptropskim područjima i pojavljuje se kod gotovo 50% lokalnog stanovništva
          Rizik za putnike je izrazit ako putuju u područja gde je bolest endemska i ako se kupaju u slatkim vodama.
           Bolest se manifestuje 2 - 12 nedelja nakon kupanja i kontakta sa zaraženom vodom, simptomi akutne faze su osip, povišena temperatura, gubitak apetita i težine, bolovi u trbuhu, slabost, glavobolja, proliv i povraćanje i mučnina, dok se u hroničnoj fazi javljaju krvavi prolivi i hematurija (krv u mokraći). Parazit živi u venskim spletovima mokraćne bešike i male karlice, a može dopreti do creva, jetre, pluća, centralnog nervnog sistema. Dokazuje se nalazom jajašaca u stolici ili urinu.
           Ne postoji vakcina ni druga vrsta prevencije osim izbegavanja kupanja u zaraženim vodama; s obzirom na to da se zaražena voda ne razlikuje od nezaražene, u tim područjima nije preporučljivo kupanje osim u moru ili bazenu.